ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )
91
گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )
از ايشان است . و سر در ما بين صحن و مدرسهء فيضيه هم مسلما از بناهاى شاه طهماسب است . چنان كه بر بالاى آن رو به مدرسهء فيضيه به كاشى معرق كتيبه نگارى شده . اسم ايشان به اين عبارت رقم گشته : « السلطان شاه طهماسب بهادر خان » مدرسهء فيضيه هم ابتداء از بناهاى ايشان و محل رياضت علماء و درويشان بوده . چنان كه شيخ بهايى و مير فندرسكى عليهما الرحمه در اين مدرسه در حجرهاى كه آن را مشرق الشمس مىگفتهاند رياضات كشيده ، به مقامات رسيدهاند . امّا خاقان مغفور رضوان اللّه عليه آن بناى قديم را كه قليل الفضا بود برهم زده ، مدرسهء وسيع بنيان فرمودهاند كه طولا يكصد قدم و عرضا شصت قدم است . و همچنين در زواياى اربعهء صحن خاقان مغفور را تصرف كرده ، چهار نيم هشتى احداث و يورتها را زياد نمودهاند . طلاكارى گنبد مطهر هم از خاقان مغفور است . درب طلاى ايوان و مساجد جنبين را هم ايشان ساختهاند . يعنى وضع اول چنان بوده كه درى كه الآن در وسط ايوان طلا است ، مطلقا نبوده ، بلكه از جانبين ايوان در به طنبىها باز بوده و به اطراف بقعه از ميان طنبىها گردش مىكردهاند . بدون آنكه داخل اصل بقعه شوند . خاقان مغفور آن طنبىها را مسجد و كاشىكارى بزرگ كرده . از داخل بقعه به مساجد ، در قرار داده . درب طلايى هم در وسط ايوان طلاكار گذاردهاند . به هفت هزار تومان از بابت طلاى گنبد و درب طلا و درب طلاى كوچكى كه به ضريح مقدس كار گذاردهاند و جيغه « 69 » مرصع و كاشىكارىها صد هزار تومان ، مخارج نمودهاند . و در اين دولت ابد مدت همايون حسب الارادهء اعليحضرت فلك رفعت شاهنشاه صاحبقران ابو المظفر منصور ناصر الدين شاه روح العالمين فداه به خرج خاصهء مباركه ايوان مبارك طلا شده ، بر سر در به اين عبارت رقم گرديده ، ( السلطان بن السلطان بن السلطان و الخاقان ابن الخاقان بن الخاقان ناصر الدين شاه قاجار خلد اللّه ملكه . ) و خرج ايوان و ساير مخارج دولتيه زياده از يكصد هزار تومان مىشود . بعضى از چاكران دربارى و درارى آسمان سلطنت و شهريارى هم خدمات نموده نذورات به ادا رساندهاند . از جمله مرحوم نظام الدوله حاجى حسينخان شاهسون شهاب الملك دو گلدسته در جلو گنبد مبارك كاشىكارى ساخته بود كه اين اوقات كارگذاران نواب مستطاب شاهنشاهزاده كامكار كامياب كامران ميرزا نايب السلطنة العليه به خرج خاصهء ايشان مشغول طلا كردن آنها هستند . و هم در اين اوقات جناب جلالتمآب امين السلطان در جنب بقعهء مباركه از جانب مشرق طرح صحن وسيعى ريخته ، مباشرين و استادان و عمله براى اتمام آن گماشتهاند و
--> ( 69 ) - متن : جيقه . جيغه - جغه : تاج افسر ، هرچيز تاج مانند كه به كلاه نصب كنند .